შრომითი მიგრანტის საქართველოში ლეგალურად დასაქმების გზამკვლევი

საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვის არმქონე უცხოელისთვის ლეგალური დასაქმების გზა 2026 წლის 1 მარტიდან არსებითად შეიცვალა. ამოქმედდა ახალი მექანიზმი — შრომითი საქმიანობის უფლება — რომლის გარეშეც არც შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება და არც დამოუკიდებელი საქმიანობის წარმოება არ ჩაითვლება კანონიერად. ქვემოთ თანმიმდევრულად არის აღწერილი, რა ეტაპები უნდა გაიაროს უცხოელმა, რომ საქართველოში კანონიერად დასაქმდეს.

შრომითი მიგრაციის სამართლებრივ საფუძველს ქმნის სამი ძირითადი საკანონმდებლო აქტი: „შრომითი მიგრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონი, საქართველოს მთავრობის 2026 წლის 20 თებერვლის №70 დადგენილება „შრომით იმიგრანტსა და თვითდასაქმებულ უცხოელზე შრომითი საქმიანობის უფლების გაცემის წესის დამტკიცების შესახებ“ და „უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ“ საქართველოს კანონი.

ვისზე ვრცელდება ეს წესები

შრომითი მიგრაციის შესახებ კანონი განასხვავებს ორ კატეგორიას:

• შრომითი იმიგრანტი — უცხოელი, რომელსაც სურს საქართველოში ადგილობრივ დამსაქმებელთან დასაქმება (მათ შორის დისტანციურად);
• თვითდასაქმებული უცხოელი — უცხოელი, რომელიც თავად ეწევა ვაჭრობას, მომსახურებას ან სხვაგვარ სამეწარმეო/შრომით საქმიანობას ფინანსური სარგებლის მისაღებად, მათ შორის დამოუკიდებელი კონტრაქტორის სახით.

წესი არ ვრცელდება, მაგალითად, ლტოლვილის ან დამატებითი დაცვის მქონე პირზე, თავშესაფრის მაძიებელზე, აკრედიტებულ დიპლომატიურ ან საკონსულო თანამშრომელზე, აკრედიტებულ უცხოურ ჟურნალისტზე, საინვესტიციო ბინადრობის მქონე პირზე და კიდევ რიგ სხვა კატეგორიაზე, რომლებიც ცალკეა ჩამოთვლილი კანონში. ასევე ცალკე რეჟიმი აქვს „მოკლევადიან პროფესიულ საქმიანობას“ — კონკრეტულ მოკლევადიან პროექტთან ან ღონისძიებასთან დაკავშირებულ, არახანგრძლივ საქმიანობას, რომლისთვისაც შრომითი საქმიანობის უფლება საერთოდ არ არის საჭირო.

ძირითადი პრინციპი: ჯერ უფლება, მერე საქმიანობა

კანონი ცალსახად ადგენს: მუდმივი ბინადრობის ნებართვის არმქონე უცხოელს არ შეუძლია საქართველოში დაიწყოს ანაზღაურებადი შრომითი თუ სამეწარმეო საქმიანობა, სანამ არ მოიპოვებს შრომითი საქმიანობის უფლებას. ეს უფლება გაიცემა კონკრეტულ დამსაქმებელთან და კონკრეტულ პოზიციაზე (შრომითი იმიგრანტისთვის) ან კონკრეტულ სპეციალობასა და სფეროზე (თვითდასაქმებულისთვის) — მისი სხვა პირზე გადაცემა დაუშვებელია, ხოლო პოზიციის ან საქმიანობის სფეროს შეცვლისას საჭიროა ახალი განაცხადის შეტანა.

განაცხადის შეტანა შეუძლია მხოლოდ იმ უცხოელს, რომელიც უკვე კანონიერად იმყოფება საქართველოში; ასევე უფლება არ გაიცემა იმაზე, ვისაც განაცხადის მომენტისთვის გადავადებული აქვს საქართველოდან გასვლის ვალდებულება.

ვინ არის უფლების გამცემი ორგანო

განაცხადებს იღებს და გადაწყვეტილებას იღებს დასაქმების ხელშეწყობის სახელმწიფო სააგენტო (საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სისტემაში). განცხადება და დოკუმენტაცია იტვირთება სპეციალურ ელექტრონულ სისტემაში — www.labourmigration.moh.gov.ge.

ეტაპი 1: შრომითი იმიგრანტისთვის — ვაკანსიის განთავსება

თუ უცხოელს სურს დასაქმდეს ადგილობრივ დამსაქმებელთან, პროცესს იწყებს დამსაქმებელი, არა თავად უცხოელი. დამსაქმებელი ვალდებულია განაცხადის შეტანამდე მინიმუმ 10 სამუშაო დღით ადრე განათავსოს ვაკანსია შრომის ბაზრის საინფორმაციო სისტემაში — www.worknet.moh.gov.ge. ეს არის მექანიზმი, რომლითაც სახელმწიფო ამოწმებს, ხომ არ არსებობს შესაბამისი ადგილობრივი კანდიდატი.

თუ 10 სამუშაო დღეში სააგენტო ვერ შესთავაზებს დამსაქმებელს შესაბამის ადგილობრივ კანდიდატს (ან დამსაქმებელი დასაბუთებულად უარს ეტყვის შეთავაზებულ კანდიდატებს), დამსაქმებელს შეუძლია გააგრძელოს პროცედურა და შეიტანოს განაცხადი უცხოელზე შრომითი საქმიანობის უფლების მისაღებად.

გამონაკლისები, როცა ვაკანსიის წინასწარი განთავსება საერთოდ არ არის საჭირო:

• საერთაშორისო კომპანიის ან ინოვაციური სტარტაპის სტატუსის მქონე დამსაქმებელი;
• უმაღლესი განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის აკრედიტებული საერთაშორისო ექსპერტები;
• ვაკანსიები, სადაც ყოველთვიური ხელფასი აღემატება 15 000 ლარს და ამავდროულად მოთხოვნილია სამუშაოსთან დაკავშირებული უმაღლესი განათლება.

ეტაპი 2: საჭირო დოკუმენტაცია

შრომითი იმიგრანტის შემთხვევაში (განაცხადს დამსაქმებელი წარადგენს)

დამსაქმებელმა უნდა წარადგინოს:

• ინფორმაცია დამსაქმებლის შესახებ (დასახელება, საიდენტიფიკაციო ნომერი, მისამართები, საქმიანობის სფერო, საკონტაქტო მონაცემები);
• პასუხისმგებელი პირის პერსონალური მონაცემები;
• უცხოელის პერსონალური მონაცემები და პასპორტის მონაცემები (მათ შორის პასპორტის ასლი);
• დასაკავებელი პოზიციისა და საკვალიფიკაციო მოთხოვნების აღწერა;
• უცხოელის განათლების, პროფესიისა და გამოცდილების მონაცემები;
• გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების ასლი და მისი ვადები;
• უცხოელის თანხმობის (ელექტრონულად ხელმოწერილი) დამადასტურებელი განაცხადის ფორმა;
• მომსახურების საფასურის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი.

თვითდასაქმებული უცხოელის შემთხვევაში (განაცხადს წარადგენს თავად)

• პირადი და პასპორტის მონაცემები, ასევე უკვე არსებული ბინადრობის მონაცემები (ასეთის არსებობის შემთხვევაში);
• განათლების, პროფესიისა და გამოცდილების აღწერა;
• საქართველოში დაგეგმილი შრომითი/სამეწარმეო საქმიანობის სფეროსა და შინაარსის აღწერა;
• უკვე დაფუძნებული საწარმოს შემთხვევაში — საიდენტიფიკაციო ნომერი და შემოსავლების სამსახურის მიერ გაცემული წლიური ბრუნვის დოკუმენტი;
• ახალი საქმიანობის დაწყების შემთხვევაში — დეტალური ბიზნესგეგმა (ინვესტიციის მოცულობა, დაგეგმილი ბრუნვა, საჭირო რესურსების ფინანსური უზრუნველყოფის დამადასტურებელი დოკუმენტი);
• სავალდებულო ვიდეოგასაუბრება სააგენტოსთან — მისი დასრულების შემდეგ დგინდება ელექტრონული განაცხადი, რომელსაც სააგენტო განიხილავს;
• მომსახურების საფასურის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი.

ეტაპი 3: განაცხადის განხილვა და გადაწყვეტილება

სააგენტო უფლებამოსილია მოითხოვოს დამატებითი ინფორმაცია ან ხარვეზის აღმოფხვრა (ჩვეულებრივ 10 კალენდარული დღის ვადაში). განაცხადის განხილვის საერთო ვადა, დოკუმენტაციის სრულად წარდგენის დღიდან, არის:

• 30 კალენდარული დღე — სტანდარტული წესით (მომსახურების საფასური — 200 ლარი);
• 10 სამუშაო დღე — დაჩქარებული განხილვისას (მომსახურების საფასური — 400 ლარი).

შედეგად მიიღება ერთ-ერთი გადაწყვეტილება — შრომითი საქმიანობის უფლების გაცემის ან გაცემაზე უარის თქმის შესახებ. უარის ძირითადი საფუძვლებია: არასრული ან არასწორი დოკუმენტაცია, ხარვეზის აღუმოფხვრელობა, პროფესიის/კვალიფიკაციის შეუსაბამობა შრომის ბაზრის საჭიროებებთან, კვოტით შემოსაზღვრულ საქმიანობაზე კვოტის ამოწურვა, ან უცხოელის მიმართ დაწყებული გაძევების პროცედურა. უარის შემთხვევაში გადაწყვეტილება საჩივრდება სასამართლოში 1 თვის ვადაში, თუმცა გასაჩივრება არ აჩერებს გაძევების პროცედურას და არ ქმნის საქართველოში მუშაობის უფლებას.

ეტაპი 4: ვიზა ან ბინადრობის ნებართვა

შრომითი საქმიანობის უფლების მოპოვება — ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს დასრულებულ პროცესს. თუ უცხოელი:

• ჯერ არ იმყოფება საქართველოში — 30 კალენდარული დღის ვადაში უნდა მიმართოს საქართველოს საელჩოს ან საკონსულოს D1 კატეგორიის საიმიგრაციო ვიზის მისაღებად;
• უკვე იმყოფება საქართველოში — 10 კალენდარული დღის ვადაში უნდა მიმართოს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს შრომითი ბინადრობის ნებართვის ან, IT სექტორის შემთხვევაში, IT სფეროში დასაქმებული პირის ბინადრობის ნებართვის მისაღებად.

ეს ვალდებულება არ ეხება მათ, ვისაც უკვე აქვს რომელიმე სახის ბინადრობის ნებართვა, ან ვინც საქმიანობას სრულად დისტანციურად ახორციელებს და საქართველოში შემოსვლა არ სჭირდება.

რამდენ ხანს მოქმედებს უფლება

პირველად გაცემული შრომითი საქმიანობის უფლება ძალაში შედის D1 ვიზის ან შესაბამისი ბინადრობის ნებართვის მიღების დღიდან და მოქმედებს 6 თვიდან 1 წლამდე ვადით (IT სექტორში — არაუმეტეს 3 წლისა). პირველი ხუთი წლის განმავლობაში მისი გაგრძელება შესაძლებელია ყოველ ჯერზე არაუმეტეს 1 წლით, ხოლო 5-წლიანი უწყვეტი პერიოდის შემდეგ — უკვე 1-დან 5 წლამდე ვადით (IT სექტორში ყოველი გაგრძელება არაუმეტეს 3 წლისაა).

ვადის გაგრძელება უნდა მოთხოვნილ იქნეს ვადის ამოწურვამდე არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე, ხოლო წარსადგენი ინფორმაცია უნდა განახლდეს. გაგრძელების განაცხადის განხილვის ვადაც 30 კალენდარულ დღეს არ აღემატება, საფასური — 200 ლარი.

რა ვალდებულებები რჩება დასაქმების შემდეგ

• უცხოელს ეკრძალება მუშაობა იმ პოზიციაზე ან სფეროში, რომელზეც არ აქვს გაცემული უფლება — ცვლილების შემთხვევაში საჭიროა ახალი უფლების მოპოვება;
• დამსაქმებელი ვალდებულია შრომითი ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის შესახებ აცნობოს სააგენტოს 5 კალენდარული დღის ვადაში, ელექტრონული სისტემის საშუალებით;
• თვითდასაქმებულმა უცხოელმა საქართველოს ტერიტორია არ უნდა დატოვოს უწყვეტად 6 თვეზე მეტი ვადით — წინააღმდეგ შემთხვევაში უფლება წყდება;
• შრომითი საქმიანობის უფლება წყდება ასევე D1 ვიზის ან ბინადრობის ნებართვის ვადის გასვლის, გაძევების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების ან შესაბამის ვადებში საბუთების წარუდგენლობის შემთხვევაში.

პასუხისმგებლობა დარღვევისთვის

„შრომითი მიგრაციის შესახებ“ კანონი ითვალისწინებს საკმაოდ მკაცრ სანქციებს:

• უფლების გარეშე მუშაობისთვის — შრომითი იმიგრანტისა თუ თვითდასაქმებულის დაჯარიმება 2 000 ლარით (განმეორებისას — ორმაგად, შემდგომ განმეორებაზე — სამმაგად);
• ადგილობრივი დამსაქმებლისთვის, რომელიც ასაქმებს უფლების არმქონე უცხოელს — 2 000 ლარი თითოეულ ასეთ პირზე;
• დაკავებული პოზიციის ან საქმიანობის სფეროს უფლების განახლების გარეშე შეცვლისთვის — 2 000 ლარი;
• დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის/ცვლილების შესახებ ინფორმაციის დროულად წარუდგენლობისთვის — 1 000 ლარი.

გარდა ამისა, კანონმდებლობა უფლების გარეშე შრომითი საქმიანობის განხორციელებას განიხილავს, როგორც საქართველოდან გაძევების დამოუკიდებელ საფუძველს.

მოკლედ — ნაბიჯების თანმიმდევრობა

1. დამსაქმებელი ან თავად უცხოელი ამოწმებს, ხვდება თუ არა კონკრეტული შემთხვევა კანონის მოქმედების არეალში (არსებობს თუ არა გამონაკლისი);
2. დასაქმების შემთხვევაში — ვაკანსიის განთავსება worknet.moh.gov.ge-ზე (თუ არ ვრცელდება გამონაკლისი);
3. საჭირო დოკუმენტაციის მომზადება და განაცხადის შეტანა labourmigration.moh.gov.ge-ზე, საფასურის გადახდა;
4. სააგენტოს გადაწყვეტილების მოლოდინი (30 დღე ან დაჩქარებულ წესში — 10 სამუშაო დღე);
5. დადებითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში — D1 ვიზის ან ბინადრობის ნებართვის მოთხოვნა კანონით დადგენილ ვადებში;
6. საქმიანობის დაწყება მხოლოდ ყველა ეტაპის დასრულების შემდეგ და მკაცრად იმ პირობებით, რომლებზეც გაიცა უფლება.

მასალა ეყრდნობა „შრომითი მიგრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონს, საქართველოს მთავრობის 2026 წლის 20 თებერვლის №70 დადგენილებას და „უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ“ საქართველოს კანონს. კონკრეტული შემთხვევის შესაფასებლად რეკომენდებულია იურისტთან ან უშუალოდ დასაქმების ხელშეწყობის სახელმწიფო სააგენტოსთან კონსულტაცია, ვინაიდან წესები შეიცავს არაერთ გამონაკლისსა და კატეგორია-სპეციფიკურ პირობას (მაგ. IT სექტორი, მაღალშემოსავლიანი პოზიციები, კვოტირებული საქმიანობები).